Heesheid of dysfonie

Naast heesheid vallen ook andere kwalificaties van de stem binnen de definitie van dysfonie, zoals een schor, gesluierd, geknepen of gebroken stemgeluid. De aandoening kan een aantal oorzaken hebben. Een ervan is acute laryngitis, meestal het gevolg van een bovensteluchtweginfectie of sterke overbelasting van de stem. Vervolgens kan chronische laryngitis de oorzaak zijn. Hierbij kan roken een rol spelen. Andere oorzaken zijn: poliepen, cysten, larynxcarcinoom, beschadiging van de innerverende zenuwen of een verandering van de spiertonus.

Het laatste, met name een verhoogde spiertonus, wordt soms veroorzaakt door psychische stress. Behalve heesheid geeft het ook globusgevoel, schrapen en een nerveuze prikkelhoest. Ook diverse geneesmiddelen en hormonen kunnen de stembandfunctie beïnvloeden.
Lokale beschadiging bijvoorbeeld door intubatie (bij narcose) kan kortdurende dysfonie veroorzaken. Ook veroudering kan tot verzwakking en hees- of schorheid leiden. Men moet er echter op bedacht zijn dat met het stijgen van de leeftijd ook de kans op tumoren toeneemt.

Prevalentie

Heesheid wordt geregistreerd onder ICPC-code R23 (symptomen/klachten stem), met een incidentie van 2,3 per 1000 patiënten per jaar 4, bij vrouwen twee keer zo hoog als bij mannen. De incidentie van larynxcarcinoom in de huisartsenpraktijk is 0,03 à 0,04 per 1000 patiënten per jaar. De huisarts in een normpraktijk zal gemiddeld één keer in de 10-15 jaar met een larynxcarcinoom worden geconfronteerd. 5 Heesheid is vrijwel altijd de eerste klacht.

Diagnose

Veelal komt de patiënt met een klacht van heesheid, schorheid of stemverlies. Soms ook zal de arts het verschijnsel à entendu vaststellen bij een patiënt die met een geheel andere klacht komt.

Anamnese

De huisarts vraagt naar:

  • duur en beloop van de heesheid;
  • mogelijke samenhang met een bovensteluchtweginfectie;
  • rookgedrag;
  • gebruik van (inhalatie)medicatie;
  • emotionele stressfactoren of andere psychogene invloeden;
  • overbelasting van de stem;
  • hormoontherapie of hormoondeficiëntie;
  • recente voorgeschiedenis van operatie of intubatie;
  • eerdere episoden van heesheid.

Onderzoek

Bij acute heesheid kan onderzoek van de stembanden vaak in eerste instantie achterwege blijven, omdat de diagnose op grond van de anamnese en eenvoudigweg luisteren kan worden gesteld. Onderzoek naar een bovensteluchtweginfectie moet natuurlijk wel plaatsvinden. Voorts wordt de keel geïnspecteerd en worden de halslymfeklieren gepalpeerd. Aanvullend onderzoek in de vorm van laryngoscopie (keelspiegelonderzoek door een kno-arts) is geïndiceerd wanneer de heesheid langer dan 4 weken bestaat bij een patiënt > 50 jaar, in verband met de kans op larynxcarcinoom. Bij jongere patiënten zal, op iets langere termijn, toch ook stembandonderzoek aangewezen zijn.

Behandeling

Afwachtend beleid: acute laryngitis zal veelal het gevolg zijn van een virusinfectie en genezen met stemrust, stomen en een niet-rokenadvies. Bij jonge mensen met geleidelijk ontstane heesheid is de oorzaak vrijwel altijd een chronische laryngitis. Zij moeten stoppen met roken en de stem niet overmatig of geforceerd gebruiken (niet schreeuwen, maar ook niet fluisteren). Een duidelijk functionele heesheid bij volwassen patiënten kan de huisarts zelf behandelen met adviezen over ontspanningsmethoden of, meer algemeen, over stressvermindering.
Medicatie: bij een door een bacteriële verwekker veroorzaakte acute laryngitis kunnen antibiotica worden gegeven (bijvoorbeeld amoxicilline of doxycycline).

Bron: Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk

Foto: iStock


Tip

Afbeeldingsresultaat voor kleine chirurgische ingrepen   Kleine chirurgische ingrepen, Keeman en Vrouenraets, ISBN 9789036813815